بعد از حصول جزء اخير نيست بلكه در حين حصول داراى فعليت‌اند امّا اين فعليت در فرض حصول جميع اجزاء است . همين‌طور در شرط متأخر نيز واجبى كه مشروط به شرط متأخر است ، از آغاز امر ، داراى وجوب فعلى است البته با فرض حصول شرط در ظرف خودش ؛ نه اينكه فعليت وجوب واجب ، متأخر از شرط باشد . اين خلاصهء نظر شيخ بزرگوار ماست و البته خالى از مناقشه نيست و بحث بيشتر دربارهء اين موضوع ، در گنجايش اين كتاب مختصر نيست . 8 - مقدمات مفوّته در شريعت مطهّر اسلام در مورد تكاليف موقّت ( داراى وقت خاص ) وارد شده كه بعضى از مقدمات قبل از زمان ذى المقدمه واجب‌اند ، مثل وجوب طى مسافت براى حج قبل از فرا رسيدن زمان حج ، و مثل وجوب غسل جنابت قبل از فجر براى روزه ، و مثل وجوب وضوء يا غسل - طبق قولى - قبل از وقت نماز در صورتى كه علم داشته باشيم بعد از داخل شدن وقت نماز ، امكان تحصيل وضوء يا غسل وجود ندارد . . و همين‌طور موارد ديگر . و اين مقدمات به اصطلاح اصوليون ، « مقدمات مفوّته » نام دارند چون ترك آن‌ها موجب تفويت واجب در وقتش مىشود ، چنان‌كه قبلا گذشت . و ما مىگوئيم : اگر شارع مقدس بر وجوب اين مقدمات حكم نكرده باشد ، تحقيقا عقل به لزوم انجام آن‌ها حكم مىكند ، زيرا ترك آن‌ها موجب تفويت واجب در ظرف خودش مىشود و نيز عقل حكم مىكند كه تارك اين مقدمات ، مستحق عقاب بر ترك واجب در ظرفش مىباشد چرا كه مقدمات آن را ترك كرده است . و در اوّلين وهله چنين به نظر مىرسد كه اين دو حكم عقلى واضح ، از دو جهت بر قواعد عقلى و بديهىاى كه در اين باب هست ، منطبق نيست : ( اوّلا ) به خاطر اينكه وجوب مقدمه - به هر نحوى از انحاء تبعيت فرض شود - تابع وجوب ذى المقدمه است ، به خصوص اگر اين تبعيت از نوع تبعيت معلول از علّت باشد كه مشهور بين علماء است . در اين صورت چگونه مىتوان فرض كرد كه واجب تابع ، در زمانى قبل از زمان وجوب متبوع موجود باشد ؟